Rodzicu, reaguj! To może być depresja – wskazówki dla rodziców

Rodzicu reaguj, To może być depresja pogotowie Psychologiczne

Rodzicu, reaguj! To może być depresja. To temat poruszany przez psycholożki Pogotowia Psychologicznego Julitę Abramowicz oraz Marzannę Jakoniuk podczas Światowego dnia walki z depresją. Nagranie z wydarzenia jest dostępne na naszym kanale na youtube, a poniżej prezentujemy zestawienie najważniejszych informacji dla rodziców.

Depresja u nastolatków

Dorastanie i wiek młodzieńczy

okres od 10./12. do 20./23. roku życia – to czas intensywnych zmian we wszystkich obszarach życia nastolatków i młodych dorosłych.

Trochę statystyk dotyczących depresji

  • 20% osób doświadcza epizodu depresyjnego przed ukończeniem 18. roku życia 14
  • 30–70% dzieci, które doświadczyły pierwszego epizodu depresji, choruje po raz drugi (lub kolejny) jeszcze w dzieciństwie, adolescencji lub w wieku dorosłym 14 
  • zaburzenia depresyjne częściej dotyczą adolescentów niż młodszych dzieci
  • częściej chorują dojrzewające dziewczęta niż chłopcy

Depresja w wieku młodzieńczym może być traktowana dwojako: jako specyficzna reakcja związana z rozwojem oraz jako jednostka chorobowa – to rozróżnienie warunkuje terapię8. Zawsze warto sięgnąć po konsultację specjalisty.

Złożone przyczyny depresji u nastolatków:

  1. Podatność genetyczna 7 – występowanie w rodzinie różnorakich zaburzeń nastroju a także depresyjnych reakcji na stres, w tym zaburzeń snu, jedzenia, zmęczenia
  2. Predyspozycje psychologiczne 14  – słaba regulacja emocji, poczucie braku kontroli nad własnym życiem, niewystarczające umiejętności społeczne, niedostateczne umiejętności radzenia sobie ze stresem, podatność na zranienie
  3. Predyspozycje środowiskowe14 – brak rodzicielskiego wsparcia, niedostępność rodziców (np. z powodu choroby, nadużywania substancji psychoaktywnych), utrata obojga/jednego z rodziców w wyniku śmierci lub rozwodu, styl wychowawczy (zbyt dużo kontroli, krytyki, restrykcji)
  4. Do czynników wyzwalających należy wiele przyczyn jednocześnie 3, 4, 9
  • stresujące doświadczenia życiowe [w szczególności niepowodzenia szkolne, egzaminacyjne oraz niepowodzenia w kontaktach z rówieśnikami, wymagania dotyczące wyników w szkole, wymagania dotyczących przyszłej kariery 3, wiktymizacja – proces stawania się ofiarą (74,6% młodzieży doświadczyła tego stanu przynajmniej raz 1)]
  • zmiana środowiska (np. w wyniku zmiany szkoły, przeprowadzki), utrata znaczących osób (np. przyjaciół, paczki – kolegów/koleżanek), nadmiarowe wymagania społeczne
  • nieadekwatnie negatywne interpretacje codziennych zdarzeń (przekonanie, że trzeba dostosowywać się do wzorców kulturowych uznawanych za jedynie słuszne 3)
  • samotność

Objawy depresji u nastolatków

W tej grupie wiekowej występuje duża zmienność w zależności od wieku.

  • drażliwy nastrój
  • objawy somatyczne (bóle głowy, brzucha)
  • spowolnienie, zobojętnienie, uległość
  • wycofanie z zabaw i zainteresowań
  • odmowa uczęszczania do szkoły
  • poczucie bezradności, płaczliwość i rozdrażnienie
  • wyraźne obniżenie nastroju, które niezależnie od okoliczności i pory dnia, utrzymuje się przez dłuższy czas
  • nadmierna wrażliwość na odrzucenie społeczne
  • nadmierna senność, mimo wypoczynku nocnego lub bezsenność, zaburzenia rytmu dobowego
  • wrogość wobec bliskich
  • wzrost lub zauważalna utrata masy ciała, uczucie ciężkości w kończynach
  • zaniedbywanie obowiązków
  • myślenie negatywne o sobie, życiu, przyszłości 
  • poczucie beznadziei 5obniżona samoocena
  • postępująca alienacja – zamykanie się we własnym pokoju
  • myśli samobójcze 3,4
  • myślenie autodestrukcyjne – “jestem do niczego” 3, uzewnętrzniane w postaci samookaleczeń szczególnie przez dziewczęta 16

Co możesz zrobić jako Rodzic/Opiekun/Osoba bliska

  • zachęcaj dziecko do robienia z przekonaniem małych rzeczy, zamiast oczekiwać na podejmowanie znaczących decyzji i działań 3 (mały krok/mała zmiana codziennie zamiast ogromnej zmiany raz do roku)
  • pozwalaj na indywidualne zainteresowania młodego człowieka. Szczególnie jeśli nie są „nie w modzie” np. zbieranie znaczków czy doskonalenie gry na akordeonie 3. Wzmacnia to jego wolę i poczucie odpowiedzialności za wybory
  • słuchaj swojego dziecka aktywnie6 : bądź zaangażowany w rozmowę; zadawaj pytania otwarte ( czyli takie, gdzie odpowiedź nie sprowadza się do TAK, NIE); utrzymuj kontakt wzrokowy; dawaj wyraz temu, że słuchasz i rozumiesz
  • bądź przykładem dla swojego dziecka 6 (kształtuj jego zachowania poprzez własne działania)
  • pomóż w planowaniu czynności, które sprawiają córce/synowi przyjemność 5
  • rozmawiaj z nastolatkiem/dzieckiem 6 – bądź obecny w jego życiu
  • zachęć córkę/syna do wizyty u specjalisty – psychiatry i/lub psychoterapeuty. Psychiatra włączy leczenie farmakologiczne, psychoterapeuta będzie wspierał dziecko/adolescenta we wprowadzaniu zmian w myśleniu, zachowaniu, sposobach relaksowania się, w komunikowaniu się. 

Leczenie depresji jest długotrwałym procesem, a jego efektywność uzależniona jest od wielu czynników 12. Leki antydepresyjne, które może zalecić lekarz psychiatra, dbają o właściwy poziom neuroprzekaźników i substancji chemicznych w mózgu. Regulują ich właściwe funkcjonowanie i dzięki temu likwidują lub łagodzą objawy depresji oraz skracają czas trwania choroby 12. W niektórych przypadkach stan osoby cierpiącej na depresję może wymagać pobytu w szpitalu 13. Współcześnie równolegle z leczeniem farmakologicznym zaleca się podjęcie psychoterapii, której rola jest szczególnie istotna przy leczeniu dzieci i młodzieży. Badania pokazują 11, że terapia poznawczo-behawioralna (CBT) oraz terapia zorientowana na relacje (ROT) prowadzą do wyleczenia w 50–87% zaś inne psychoterapie — w 21–75%. W 5-48% przypadków depresja ustępuje bez leczenia.

Celem psychoterapii CBT jest zmiana stylów poznawczych (np. nawykowej oceny zdarzeń) i nie przystosowawczych zachowań; terapia ROT — zmierza do ograniczenia stresu interpersonalnego i lepszego radzenia sobie z trudnościami w relacjach (np. w rodzinie, z rówieśnikami), zadaniem terapii rodzin jest poprawa komunikacji w rodzinie, uzyskania ciepła i zadowolenia w relacjach.

Co jeszcze może pomóc nastolatkowi w depresji?

Mindfulness/Uważność czyli koncentracja uwagi na jednej rzeczy, na tym co tu i teraz, pozwolenie umysłowi na zatrzymanie ciągłej gonitwy myśli wpływa pozytywnie na funkcjonowanie emocjonalne osób w każdym wieku. Wspomaga częstsze występowanie emocji pozytywnych. Dodatkowo wpływa pozytywnie na koncentrację uwagi.

Podsumowanie

Depresja występuje dosyć często, zwłaszcza w obecnych czasach wysokich wymagań oraz przy jednoczesnym utrudnieniu kontaktów międzyludzkich z powodu pandemii. Kluczowe jest, aby być wrażliwym na ewentualne objawy, jak najwcześniej zauważyć je i zacząć działać. 

Warto pomóc dziecku dbać o równowagę emocjonalną oraz sięgać po metody wspomagające radzenie sobie z obniżonym nastrojem. Sprawdzać, testować i wybrać te, które są najlepsze dla dziecka. Raz nauczone i dobrze działające schematy zachowania, mogą przydać się w życiu w ogóle, wspomagając radzenie sobie z trudnościami.

Oto kilka obszarów wartych uwagi:
  1. Relacje z ludźmi – pomaganie innym (np. wolontariat) i życzliwość; zacieśnianie relacji z ludźmi; wyrażanie wdzięczności; wybaczanie (krzywda wtedy zwykle sama znika)
  2. Relacje z ludźmi – pomaganie innym (np. wolontariat) i życzliwość; zacieśnianie relacji z ludźmi; wyrażanie wdzięczności; wybaczanie (krzywda wtedy zwykle sama znika)
  3. Optymizm – pozytywne myślenie o ludziach i o przyszłości, umiejętne wyciąganie wniosków z porażek, nieodłącznych w życiu, traktowanie przeszłości jako dobrej nauczycielki 
  4. Dbanie o ciało – dostosowane do możliwości ćwiczenia fizyczne, spacery, szukanie przyjemności w aktywności fizycznej 
  5. Duchowość – obcowanie ze sztuką, literaturą, muzyką, naturą; religijność

Nie ignoruj objawów depresji, nie wstydzić się jej, nie zakładaj, że sama minie. Reaguj, dbaj, działaj!

Bibliografia:

  1.  Makaruka, K., Malinowska-Cieślik, M. (2019). Czynniki rodzinne i zachowania autodestrukcyjne związane z multiwiktymizacją wśród dzieci i młodzieży w Polsce. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka 18(3), 157-176
  2. Klon, W., Waszyńska, K. (2020). Mindfulness w pracy profilaktycznej i terapeutycznej z dziećmi i młodzieżą. Psychiatria 17(4), 204-211
  3. Oleś, P. (2011). Psychologia człowieka dorosłego. Warszawa: PWN
  4. Modrzejewska, R., Bomba, J., Pac, A. (2019). Objawy depresyjne wśród adolescentów w nieleczonej populacji Krakowa – 30-letnia katamneza. Psychiatria Polska 53(4), 723–735
  5. Padesky, Ch.A., Greenberger, D. (2017). Umysł poza nastrojem. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
  6. Gordon, T. (2005). Wychowanie bez porażek. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax
  7. Szpera, A. (2008). Badania genów kandydujących związanych z układem serotoninergicznym i dopaminergicznym w zespole obsesyjno-kompulsywnym. Nowiny Lekarskie, 77, 172-177
  8. Dymowska, A., Nowicka-Sauer, K. (2015). Depresja wśród młodzieży — problem wciąż aktualny. Forum Medycyny Rodzinnej 2015, 9 (2), 124–126
  9. Weersing, VR., Rosenman, M., Goznales, A. (2009). Core components of therapy in youth. Do we know what we disseminate? Behav. Modif; 33(1), 24–47.
  10. Bomba, J. (2009). Spojrzenie na depresję z perspektywy psychoterapii. Psychoterapia 1, 35–42
  11. Sherrill, J.T., Kovacs, M. (2002). Nonsomatic treatment of depression. Child. Adolesc. Psychiatr. Clin. N. Am., 11(3), 579–93
  12. Jarema, M. (2007). Leczenie farmakologiczne depresji, [w:] Depresja w praktyce lekarza rodzinnego, red. M. Jarema, Poznań: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 80–81
  13. Koszewska, I., Habrat, E. (2000). Depresja jest przemijająca: poradnik dla chorych i ich rodzin. Warszawa: Instytut Psychiatrii i Neurologii
  14. Jankowicz, S. (2018). Depresja wieku młodzieńczego – etiologia i obraz kliniczny. Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ; Nauki Społeczne, 22 (3), 183–190 
  15. Talik, E. (2011). Specyfika stresu szkolnego i strategie radzenia sobie z nim przez młodzież w okresie dorastania. Horyzonty Psychologii, 1, 127–137
  16.  Kołodziejek, M. (2008). Depresja u dzieci i młodzieży: podstawy teoretyczne, psychoterapia poznawczo-behawioralna. Psychoterapia 2 (145), 15–33
  17. Wojciszke, B. (2016). Psychologia społeczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar
Zdjęcie psycholożki Julity Abramowicz
O autorze

Psycholożka Pogotowia Psychologicznego

Uważam, że każdy człowiek ma w sobie ogromny potencjał i zasoby do wyjścia z trudnych sytuacji. Swoją pracą chcę pomagać ludziom je odkrywać, aby wspierać kształcenie umiejętności niezbędnych do satysfakcjonującego życia.
Zdjęcie psycholożki Marzanny Jakoniuk
O autorze

Psycholożka Pogotowia Psychologicznego

Wierzę, że kryzys, trudna sytuacja życiowa jest początkiem zmiany oraz, że każdy człowiek ma wystarczające zasoby i umiejętności, żeby kryzys przezwyciężyć. Ponieważ gotowe rozwiązania nie istnieją, zapraszam do wspólnych poszukiwań.

Jeśli chciałabyś / chciałbyś skorzystać z indywidualnej konsultacji umów wizytę na stronie konsultacji psychologicznych.

Zostań z nami w kontakcie!

Jeśli chcesz być informowany o nowych inicjatywach Pogotowia Psychologicznego zapisz się do naszego newslettera. Zostań z nami w kontakcie!

Zapisując się wyrażasz zgodę na otrzymywanie drogą elektroniczną na wskazany przeze Ciebie adres email informacji handlowej w rozumieniu art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2002 roku o świadczeniu usług drogą elektroniczną informacji o nowościach, promocjach, produktach i usługach pochodzących od Pogotowia Psychologicznego.